Arıtma Çamurları Çalıştayı'nda ÇOSB'ye Övgü

Tekirdağ ili arıtma çamurlarının değerlendirilmesi çalıştayında konuşan ÇOSB Bölge Müdürü Mehmet Özdoğan, “Çerkezköy OSB, çevre ile ilgili duyarlılığını uzun yıllardır devam ettirmenin sorumluluğu ile atıksu arıtımı sonucu oluşan arıtma çamurlarının yönetmeliklere uygun olarak bertarafı için yoğun ve uzun çalışmalar yapmıştır. Çamurun kurutulması ile ilgili Türkiye’de herhangi bir çalışma yok iken biz bu konuda tesis kurmak için çalışmalar yaptık. Yaptığımız bu çalışmaların neticesinde bugün arıtma tesislerimizde çıkan çamurlarını çimento fabrikasında bertarafını sağlıyoruz” dedi.

Tekirdağ'da, Ergene Havzasının kirlenmesi ve buna bağlı ortaya çıkan sorunların çözümüne yönelik ‘Tekirdağ ili arıtma çamurlarının değerlendirilmesi çalıştayı’ yapıldı. Çorlu’da gerçekleşen çalıştayda konuşan Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Prof. Dr. Cumali Kınacı, 'Ergene Havzası mevcut durum ve kentsel atık su yönetimi' başlıklı bir sunum yaptı. Kınacı, bölgedeki sanayi kuruluşlarınca yeraltı sularının kontrolsüz bir şekilde kullanımından dolayı özellikle sahil kesimindeki yerleşim yerlerinde tuzlu suyun yer altı sularına karışmasının önlerinde ciddi tehlike olarak durduğunu ifade etti.

ÇERKEZKÖY VE ÇORLU’YA ORTAK ARITMA
Çalıştaya katılan İstanbul Teknik Üniversitesi Öğretim Görevlisi Prof. Dr. Erdem Görgün, 'Meriç-Ergene Havzası Endistrüel Atıksu Yönetimi' başlığıyla yaptığı sunumda, Ergene Havzası'nın kirlilikten kurtarılması için Çevre ve Orman Bakanlığı'nın üzerinde çalıştığı projeleri anlattı. Görgün, en çok üzerinde durulan projenin Ergene Havzası'nda 4 ayrı noktada oluşturulacak ortak arıtma tesisleri olduğunu belirtti.

TÜRKİYE’DE İLK YAPILAN TESİSLERDİN BİRİSİ ÇOSB’DE
Toplantıda bir konuşma yapan Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi (ÇOSB) Bölge Müdürü Mehmet Özdoğan, “1.kısmı 1995 yılında ve 2. kısmı 2008 yılında devreye giren Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi Merkezi Atıksu Arıtma tesisleri günlük 80.000 metreküplük kapasitesi ile Türkiye’nin en büyük endüstriyel atıksu arıtma tesislerinden biridir. Deşarj Kriterleri AB standartlarını sağlayabilecek şekilde tesis projelendirilmiştir. Bölgemizde Ağırlıklı sektör Tekstil Sektörü olduğundan Arıtma tesisine gelen atıksuyun yaklaşık yüzde 85’i tekstil boyahane firmalarından kaynaklanmaktadır. Atıksu arıtımının bir parçasını oluşturan ve arıtma tesislerinin çalıştığının göstergesi olan arıtma çamurları günümüzde arıtma tesislerinin en önemli sorunlarında biri halini almıştır. Gerek hacim olarak çok fazla yer kaplaması, gerekse içindeki su içeriği nedeniyle bertarafı, nakliyesi ve tesis içinde depolanacak yer bulunamaması sıkıntı yaratmaktadır” dedi.

BİZ ÜZERİMİZE DÜŞENİ YAPIYORUZ
Özdoğan şunları söyledi: “Çerkezköy OSB, çevre ile ilgili duyarlılığını uzun yıllardır devam ettirmenin sorumluluğu ile atıksu arıtımı sonucu oluşan arıtma çamurlarının yönetmeliklere uygun olarak bertarafı için yoğun ve uzun çalışmalar yapmıştır. Çamurun tarımda kullanılabilirliği ile ilgili çalışmalar yapılmış. Çamur farklı oranlarda gübre yerine kullanılarak buğday ekimi denemeleri yapılmıştır. Çamurun kurutulması ile ilgili Türkiye’de herhangi bir çalışma yok iken bir çimento firması ile ortak kurutma tesisi kurulması ile ilgili görüşmeler yapılmıştır. Eski kömür ve kum ocaklarında çamurun depolanabilmesi için arayışlar yapılmıştır. Çamurun kurutulması için termal kurutma tesisleri ile ilgili gerek yurtiçinde gerekse yurtdışında araştırmalar yapılmış, örnek tesisler incelenmiş ve fizibilite çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar sonrasında şuan çamurların bertarafı için 2010 yılı şubat ayında Süreko Atık Yönetimi A.Ş. ile yapılan anlaşma sonrasında arıtma tesislerinde oluşan 100-150 ton/gün arıtma çamuru bertaraf için Çimentaş Çimento Trakya fabrikasına gönderilmeye başlanmıştır. Arıtma tesisinde toplam aylık maliyet 700-800 bin TL arasında değişmekte olup bu maliyetin 300-350 bin TL’si çamur bertaraf maliyetinden kaynaklanmaktadır. 2010 yılı içinde 37.800 ton çamur bertaraf edilmek üzere çimento fabrikasına gönderilmiştir. Arıtma tesisinde oluşan çamur miktarının azaltılması ve çamur kuru madde miktarının arttırılması ile çamur bertaraf maliyetlerinin düşürülmesi için sürekli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalar; Çerkezköy OSB atıksu arıtma tesislerinde oluşan çamur miktarını azaltmak için öncelikle 2. kısım arıtma tesisinde en iyi susuzlaştırmayı sağlayabilen susuzlaştırma ekipmanı olan dekantörler seçilmiştir. 1. kısım arıtma tesisindeki filtrepresler de kaldırılarak bu tesise de 2 adet dekantör alınmıştır. Daha önce yüzde 22-25 olan çamur kuru madde miktarı dekantörler ile yüzde 32-35 oranına yükseltilmiştir. Çamur miktarının azaltılması için yapılan çalışmalardan biri de beton depolama sahasının üzerinin örtülerek çamurun güneş ısısı ile kuru madde miktarının attırılmasıdır. Bu çalışma ile çamur kuru madde miktarının yüzde 10 oranında arttırılarak bertarafa gönderilen çamur miktarı azaltılması hedeflenmektedir.

ÇAMUR BERTARAFINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR
Çamur bertarafında karşılaşılan sorunlar; Mevcut bertaraf tesisi sayısının az olması, bu nedenle rekabet ortamı oluşmaması, Bölgemize yakın noktada bertaraf tesisi bulunmaması, mevcut tesislerin ise bertaraf ve nakliye için istedikleri bedellerin çok yüksek olmasıdır. Arıtma tesislerinde işletme maliyetlerinin yaklaşık yarısı çamur bertarafından kaynaklanmaktadır. Çamurun miktarının azaltılması için kurulabilecek çamur kurutma tesisleri yurt dışındaki firmalar tarafından yapıldığından, tesisin yatırımı için çok yüksek fiyatlar verilmekte, bu tesislerin enerji giderlerinin yüksek olması nedeniyle işletme maliyetleri yüksek olmaktadır. Kurutma tesisi kuran ve yaş çamuru kurutarak yakıt olarak kullanacak olan çimento fabrikalarında atık ısı bulunması ve bu nedenle işletme maliyetleri düşük olmasına rağmen bertaraf için çok yüksek bedeller istenmektedir.

Çamur kurutulduğunda kalorifik değeri olan bir yakıt haline gelmesine rağmen çamuru alternatif yakıt olarak kullanma izni olan çimento fabrikalarından bu işlem için dahi yüksek fiyatlar talep edilmektedir. Yönetmeliklerde yapılan değişiklikler nedeniyle süreçler uzamakta ve belirsizlikler oluşmaktadır. Ülkemiz şartlarına uygun bertaraf yöntemlerinin araştırılması, maliyetlerin azalmasında ve uygulamadan doğacak sorunların en aza indirilmesinde fayda sağlayacaktır.”

Çalıştaya katılan diğer akademisyen ve çevre mühendisleri tarafından sanayilerdeki evsel, kentsel ve endüstriyel arıtma çamurlarının nasıl değerlendirilmesi ve kullanım alanları ile ilgili konular üzerinde duruldu.